05.01.2020, 23:39

Talat Paşa’nın Anılarında Kaleme Aldığı Maraş Ermeni Olayları

Talat Paşa bildiğiniz üzere 1900’lü yılların başında Osmanlı İmparatorluğu hükümetlerinde bakanlık, başbakanlık görevlerinde bulunmuş önemli bir devlet adamımızdır. Yanı sıra İttihat ve Terakki Cemiyetinin önde gelenlerindendir. Berlin’de bulunduğu sırada Ermeni bir katil tarafından suikast düzenlenerek şehit edilmiştir. Merhum devlet adamımız Ziya Gökalp’in kaleme aldığı şiirlerde övülerek değerini ispat etmiştir.

Dolayısıyla mühim görevlerde bulunmuş Talat Paşa’nın anıları günümüz Türkçesine dönüştürülerek yayınlandı. Böylelikle Paşanın anılarında Maraş’la alakalı notlarının olduğunu gördük. Maraş’la alakalı notlarının başlığı ise “Maraş Zeytun ve Andırın Ermeni Olayları”. Paşanın notlarından aynen aktarıyorum:

İsyan hareketleri önce Zeytun’da başlamıştır. I.Dünya Savaşı seferberliğinin ilanından sonra Ermeniler açıkça isyana başlamış vergilerini ödemekten kaçınmış ve asker toplanması konusundan verilen emirlere karşı çıkmışlardır. Askerlik görevlerini yapmak üzere askerlik şubelerine giden Müslümanlara sokakta saldırmışlar, bunlar soyulmuş ve öldürülmüştür. Zeytun halkı subay ve komutanların emri altında bir milis oluşturmuştur; böylelikle “Zeytun İhtilalci Alayı” adı altında kentlerini savunmak istiyorlardı. Tabii bu imkânı bulamadıklarından Mavzer ve Martin silahlarıyla dağa çıkmışlar ve Müslüman köylerine saldırmaya ve askeri nakliyata engel çıkarmaya başlamışlardır.

17 Ağustos 1914’te yani seferberlikten ( I.Dünya Savaşı seferberliği) birkaç gün sonra Andırınlı Müslümanlar saldırıya uğramış; paraları çalınmış ve içlerinden birçoğu da öldürülmüştür. Aynı gün çete izlemekle görevli bazı jandarma subayları üzerine ateş edilmiş ve Maraş yolu üzerinde Beşanlı köyünden birçok Müslüman öldürülmüştür. Günlerce süren izlemeden sonra bu haydutlardan altmış beşi, üzerinde birçok bomba, dinamit, Martin ve Gras tüfekleriyle yakalanabilmiştir.

Bir süre için ortalık yatıştıktan sonra, bir sonraki yılın Ocak ayında isyan harekâtı yeniden canlanmıştır. Bu seferki saldırılar doğrudan doğruya Osmanlı memurlarının konutlarına ve jandarma kıtalarına karşı yapılmıştır. Zeytun’da Hınçak Komitesi reisi Çakıroğlu Patos’un başkanlığı altında yapılan toplantıda, hükümet konağına saldırılarak cephanenin ele geçirilmesine, bütün memurların aile fertleriyle birlikte öldürülmesine ve telgraf hatlarının bozulmasına karar verilmiştir. Kışkırtıcılar başka başka evlerde oturduklarından ve işaret de zamanında verilmediğinden, bu korkunç komplo gerçekleşmeden önce öğrenilmiştir.

1915 yılında Zeytun Ermenileri, Maraş’tan Zeytun’daki jandarmalara cephe gönderildiğini haber almışlar; cephaneyi taşıma sırasında soymak için yollara gizlenmişler; fakat taşıma başka yoldan yapıldığından, bu niyetlerini uygulayamamışlardır. Bunun üzerine on yedi kişiden oluşan bir jandarma koluna saldırarak, altısını öldürüp ikisini yaralamışlardır. Bundan başka Zeytun ile Maraş arasındaki telgraf hatlarını tahrip etmiş ve böylece yollarda egemenlik kurmuşlardır.

27 Şubat 1915’ta Maraş Vali Muavini ortalığı yatıştırmak amacıyla Zeytun’a gelmiştir. Gece devriye ile birlikte, şehirde dolaşırken asiler tarafından öldürülmüştür. Ertesi gün askerlik şubesine gitmekte olan bir Müslüman’da öldürülmüştür.

Komitenin talimatı üzerine kaçmış olan birçok Ermeni asilerle birleşmiştir. Bunlar yeniden jandarmaların cephanesini ele geçirmek istemiş ve kışlaya saldırmaya karar vermiştir. Önce hükümet konağına giderek bir asker ve bir jandarma öldürmüşler, memurları ve ailelerini tehdit etmişler, adi ve siyasi bütün Ermeni suçluları hapisten kurtarmışlardır. Bunlardan altı-yedi yüz kadarı Zeytun’un en yüksek noktasındaki Tekke Manastırı’na yerleşerek, burasını tahkim etmişlerdir. Takip sırasında Jandarma Binbaşısı Süleyman Efendi ile yirmi asker öldürülmüştür. Asilerin bazıları ele geçirilmişse de, ötekiler karanlıktan yararlanarak kaçmışlardır. Kaçanlar askerlere, memurlara, jandarmalara ve özellik Müslüman halka saldırarak, cinayetler işleyen çeteler kurmuşlardır. Bu çetelerden biri beş Müslüman öldürmüş, bir başkası da Ermeni köyü Odicak’a sığınarak, bir jandarma ve on dört Müslüman öldürmüştür.

Zeytun isyanında elebaşılık etmiş olan Melkon adından bir Ermeni, tutuklandığında, Komite’nin İngilizlerin İskenderun’a çıktığı haberini yayarak, Osmanlı hükümetine elden geldiğince büyük güçlükler çıkarılması buyruğunu vermiş olduğunu bildirmiştir. Melkon’un ifadelerine göre, isyanın kışkırtıcılarından birçoğu Osmanlı hükümetinden iyilik görmüş kimselerdir. Hükümet onlara ait çok sayıda silaha, komitenin mührüne ve aleyhlerine delil oluşturan bir sürü belgeye el koymuştur.

Komite Bitlis, Erzurum, Mamuretülaziz, Diyarbakır, Sivas, Trabzon, Ankara ve Van illerinde de merkezler kurmuştu. Bunlar daha savaş başlamadan önce örgütlerini kurmuş ve komitenin buyrukları çevresinde harekete geçmeye hazırlanmışlardı.

Yorumlar (0)
24°
açık
Günün Anketi Tümü
Sizce hangi başkan daha başarılı?
Sizce hangi başkan daha başarılı?
Namaz Vakti 11 Temmuz 2020
İmsak 03:29
Güneş 05:13
Öğle 12:43
İkindi 16:35
Akşam 20:02
Yatsı 21:39
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 31 66
2. Trabzonspor 31 62
3. Sivasspor 31 54
4. Beşiktaş 31 53
5. Galatasaray 31 52
6. Alanyaspor 31 51
7. Fenerbahçe 31 50
8. Gaziantep FK 31 41
9. Göztepe 31 39
10. Antalyaspor 31 38
11. Kasımpaşa 31 36
12. Gençlerbirliği 31 33
13. Malatyaspor 31 32
14. Denizlispor 31 32
15. Çaykur Rizespor 31 32
16. Kayserispor 31 31
17. Konyaspor 31 30
18. Ankaragücü 31 26
Takımlar O P
1. Hatayspor 32 60
2. Erzurum BB 32 56
3. Adana Demirspor 32 55
4. Bursaspor 32 55
5. Akhisar Bld.Spor 32 54
6. Fatih Karagümrük 32 53
7. Altay 32 51
8. Ümraniye 32 44
9. Keçiörengücü 32 44
10. Giresunspor 32 44
11. Menemen Belediyespor 32 42
12. İstanbulspor 32 37
13. Balıkesirspor 32 35
14. Altınordu 32 33
15. Boluspor 32 30
16. Osmanlıspor 32 27
17. Adanaspor 32 21
18. Eskişehirspor 32 12
Takımlar O P
1. Liverpool 34 92
2. Man City 34 69
3. Chelsea 34 60
4. Leicester City 34 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 34 52
7. Sheffield United 34 51
8. Arsenal 34 50
9. Tottenham 34 49
10. Burnley 34 49
11. Everton 34 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 34 43
14. Crystal Palace 34 42
15. Brighton 34 36
16. West Ham 34 31
17. Watford 34 31
18. Bournemouth 34 28
19. Aston Villa 34 27
20. Norwich City 34 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 35 80
2. Barcelona 35 76
3. Atletico Madrid 35 63
4. Sevilla 35 63
5. Villarreal 35 57
6. Getafe 35 53
7. Real Sociedad 35 51
8. Valencia 35 50
9. Granada 35 50
10. Athletic Bilbao 35 48
11. Osasuna 35 45
12. Levante 35 43
13. Real Betis 35 41
14. Real Valladolid 35 39
15. Eibar 35 36
16. Celta de Vigo 35 36
17. Deportivo Alaves 35 35
18. Mallorca 35 32
19. Leganés 35 29
20. Espanyol 35 24