Plasebo kelimesi Latince kökenli olup "hoşnut edeceğim" anlamına gelir. Klinik araştırmalarda ve tedavi süreçlerinde sıkça karşımıza çıkan bu terim, bir maddenin kimyasal özelliklerinden ziyade, hastanın tedaviye duyduğu güvenle ilgilidir.
Plasebo Etkisi Hangi Alanla İlgilidir?
Plasebo etkisi doğrudan insan psikolojisi ve sinir sistemi (nörobiyoloji) ile ilgilidir. Vücuda etken madde içermeyen bir madde (şeker hapı, serum fizyolojik veya etkisiz bir krem) verildiğinde, beyin bu durumu "iyileşme süreci başladı" olarak algılar. Bu beklenti, vücudun kendi içindeki doğal ağrı kesicileri ve mutluluk kimyasallarını (endorfin, dopamin gibi) serbest bırakmasına neden olur.
Plasebo Etkisinin Temel Bileşenleri
Bu etkinin ortaya çıkması için üç ana unsurun bir araya gelmesi gerekir:
-
Beklenti: Hastanın tedavinin işe yarayacağına dair duyduğu inanç.
-
Koşullanma: Geçmişteki olumlu tedavi deneyimlerinin zihinde oluşturduğu otomatik tepki.
-
İlişki: Doktorun ilgisi, hastanenin atmosferi ve uygulanan prosedürün ciddiyeti (ritüel).
Tıbbi Araştırmalarda Plasebonun Rolü
Yeni bir ilaç geliştirildiğinde, bu ilacın gerçekten etkili olup olmadığını anlamak için "Çift Kör" testleri yapılır. Bir gruba gerçek ilaç, diğer gruba ise "plasebo" (etkisiz madde) verilir. Eğer gerçek ilacı alan grup, plasebo alan gruptan anlamlı derecede daha fazla iyileşme gösterirse, ilacın tıbbi olarak başarılı olduğu kabul edilir. Bu, plasebo etkisinin modern tıbbın en önemli kontrol mekanizmalarından biri olduğunu gösterir.
Plasebo Sadece Psikolojik midir?
Hayır, plasebo etkisi sadece "kendini iyi hissetmek" değildir. Beyin taramalarında, plasebo alan kişilerin beyinlerindeki ilgili bölgelerin fiziksel olarak aktive olduğu ve vücudun gerçekten biyokimyasal değişimler geçirdiği gözlemlenmiştir. Yani zihinsel inanç, fiziksel bir sonuç doğurmaktadır.
