İstanbul, yüzyıllar boyunca yangınlardan asayişe, modernleşmeden kamu düzenine kadar pek çok sebeple ilginç yasaklara sahne oldu. Tarihi kayıtlara bakıldığında; bir dönemin çılgınlığı olan hulahop çevirmekten, can güvenliği gerekçesiyle kartopu oynamaya, hatta şehir trafiğini düzenlemek adına eşekle nakliyat yapmaya kadar pek çok şey yasaklanmıştır. Ancak tüm bu ilginç kısıtlamalar arasında sakız çiğnemek, İstanbul sokaklarında genel bir yasak kapsamına hiçbir zaman girmemiştir. İşte İstanbul’un yasaklar kronolojisinden 5 şaşırtıcı durak:
-
Hulahop Çevirme Yasağı: 1950’li yılların sonunda tüm dünyayı saran hulahop çılgınlığı, İstanbul’da "sağlığa zararlı olduğu" ve "kamu ahlakına aykırı bulunduğu" gerekçesiyle bir dönem yasaklanmıştır.
-
Kartopu Oynamak: Özellikle Osmanlı döneminde, kartopunun içine taş koyulup yaralanmalara sebebiyet vermesi ve camların kırılması nedeniyle padişah fermanlarıyla yasaklandığı dönemler olmuştur.
-
Eşekle Nakliyat: Şehrin modernleşme sürecinde, 19. yüzyılın sonlarında sokak trafiğini ve hijyeni korumak amacıyla ana caddelerde eşekle yük taşınması kısıtlanmıştır.
-
Tütün ve Kahve Yasakları: İstanbul tarihinin en meşhur yasakları, kuşkusuz IV. Murad dönemindeki kahvehane ve tütün yasaklarıdır.
-
Sakızın Serbestisi: Bazı dini veya etik tartışmalara konu olsa da sakız çiğnemek, İstanbul’da resmi bir sokak yasağına hiçbir zaman dönüşmemiştir.
Genişletici Bilgi: Yasakların Sosyolojik Arka Planı
İstanbul'daki bu ilginç yasakların her birinin aslında mantıklı birer dayanağı vardı. Örneğin kartopu yasağı, basit bir çocuk eğlencesini engellemekten ziyade, dar İstanbul sokaklarında çıkan kavgaları ve maddi hasarları önlemeyi amaçlıyordu. Hulahop yasağı ise o dönemin tutucu tıp ve ahlak anlayışının bir yansımasıydı; bel ve kalça hareketlerinin tıbben zararlı olduğu iddia ediliyordu. Eşekle nakliyat yasağı ise, Pera gibi Avrupaî yüzünü dünyaya göstermek isteyen semtlerin bir "modernleşme" çabasıydı. Bu yasaklar, İstanbul’un imparatorluk payitahtından modern bir metropole evrilirken geçirdiği sancılı ama bir o kadar da renkli sosyal değişimin izlerini taşımaktadır.
